พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 751

คือ   ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ที่เกิดภายหลัง  เป็น

ปัจจัยแก่กายนี้ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม    ที่เกิดก่อน    ด้วยอำนาจของ

ปัจฉาชาตปัจจัย.

[๒๒๒๕] ๒.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของปัจฉาชาตปัจจัย

คือ   ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ที่เกิดภายหลัง เป็น

ปัจจัยแก่กายนี้ที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม     ที่เกิดก่อน     ด้วยอำนาจของ

ปัจฉาชาตปัจจัย.

พึงแจกเป็น ๗ วาระ  อย่างนี้   มีรูปสังคหะ ๓ อย่าง.

 

๑๒.  อาเสวนปัจจัย

[๒๒๒๖]๑.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย

คือ  ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   ที่เกิดก่อน ๆ เป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ที่เกิดหลัง ๆ  ด้วยอำนาจ

ของอาเสวนปัจจัย.

อนุโลม  เป็นปัจจัยแก่โคตรภู

อนุโลม  เป็นปัจจัยแก่โวทาน

โคตรภู   เป็นปัจจัยแก่มรรค

โวทาน  เป็นปัจจัยแก่มรรค ด้วยอำนาจของอาเสวนปัจจัย.

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 752

๑๓.  กัมมปัจจัย

[๒๒๒๗]๑.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย

มี ๒ อย่าง  คือที่  สหชาตะ  และ  นานาขณิกะ

ที่เป็น   สหชาตะ ได้แก่

เจตนาที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์   และ

จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม     ด้วยอำนาจของกัมม-

ปัจจัย.

ที่เป็น  นานาขณิกะ  ได้แก่

เจตนาที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์     และ

กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย.

[๒๒๒๘] ๒. อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย

มี ๒ อย่าง คือที่เป็น  สหชาตะ  และ  นานาขณิกะ

ที่เป็น  สหชาตะ ได้แก่

เจตนาที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป

ทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย.

ที่เป็น นานาขณิกะ  ได้แก่

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 753

เจตนาที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่

เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย.

พึงแจก ๗ วาระ   อย่างนี้  ให้เป็น  สหชาตะ  นานาขณิกะโดยเหตุนี้

มีรูปสังคหะ ๓ อย่าง.

 

๑๔.  วิปากปัจจัย

[๒๒๒๙] ๑.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของวิปากปัจจัย

คือ  ขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ซึ่งเป็นวิบาก  เป็นปัจจัย

แก่ขันธ์ ๓   และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   ด้วย

อำนาจของวิปากปัจจัย ฯลฯ  ขันธ์ ๒ ฯลฯ

ในปฏิสนธิขณะ  ขันธ์ ๑  ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   เป็นปัจจัย

แก่ขันธ์ ๓   และกฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม    ด้วยอำนาจ

ของวิปากปัจจัย ฯลฯ    ขันธ์ทั้งหลาย   เป็นปัจจัยแก่หทยวัตถุ  ด้วยอำนาจของ

วิปากปัจจัย.

[๒๒๓๐] ๒. อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของวิปากปัจจัย

คือ  ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   ซึ่งเป็นวิบาก เป็น

ปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของ

วิปากปัจจัย.

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 754

ในปฏิสนธิขณะ    ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม    เป็น

ปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของวิปาก-

ปัจจัย.

๗ วาระ  พึงให้พิสดารอย่างนี้  ทั้งปวัตติ  และปฏิสนธิ.

 

๑๕. อาหารปัจจัย

[๒๒๓๐] ๑.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย

คือ  อาหารทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม    เป็นปัจจัยแก่

สัมปยุตตขันธ์ และจิตต  สมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ด้วย

อำนาจของอาหารปัจจัย.

ในปฏิสนธิขณะ  อาหารทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  เป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์     และกฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอิปปฏิฆธรรม

ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย.

กวฬีการาหาร   เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ด้วย

อำนาจของอาหารปัจจัย.

[๒๒๓๒] ๒.  อนิทัสสนอัปปฏิธรรม  เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 755

คือ อาหารทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม     เป็นปัจจัยแก่

จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม    ด้วยอำนาจของอาหาร-

ปัจจัย.

ในปฏิสนธิขณะ   อาหารทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม    เป็น

ปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม     ด้วยอำนาจของ

อาหารปัจจัย.

กวฬีการาหาร   เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วย

อำนาจของอาหารปัจจัย.

พึงแจก ๗ วาระ  ทั้งปวัตติ   และปฏิสนธิ   อย่างนี้     พึงกระทำกวฬี-

การาหาร  ในวาระแม้ทั้ง ๗.

 

๑๖.  อินทริยปัจจัย

[๒๒๓๓] ๑.  อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย

คือ   จักขุนทรีย์   เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ฯลฯ    กายินทรีย์  เป็น

ปัจจัยแก่กายวิญญาณ   ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

[๒๒๓๔] ๒.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 756

คือ  อินทรีย์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม    เป็นปัจจัยแก่

สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ด้วย

อำนาจของอินทริยปัจจัย.

ในปฏิสนธิขณะ  อินทรีย์ทั้งหลายที่เป็นอนิทสัสนอัปปฏิฆธรรม  เป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์     และกฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม

ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

รูปชีวิตินทรีย์     เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

[๒๒๓๕] ๓. อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย

คือ    อินทรีย์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม     เป็นปัจจัยแก่

จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของอินทริย-

ปัจจัย

ในปฏิสนธิขณะ  อินทรีย์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  เป็น

ปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม     ด้วยอำนาจของ

อินทริยปัจจัย.

รูปชีวิตนทรีย์     เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

ทั้งปวัตติ  และปฏิสนธิ  พึงแจก ๗ วาระ อย่างนี้.  พึงกระทำ

รูปชีวิตินทรีย์ในที่สุด ๆ.

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 757

[๒๒๓๖] ๔. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของอินทริย-

ปัจจัย

คือ  จักขุนทรีย์    และจักขุวิญญาณ    เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่

สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย ฯลฯ  กายินทรีย์  และ

กายวิญญาณ  เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ  ด้วยอำนาจ

ของอินทริยปัจจัย.

 

๑๗.  ฌานปัจจัย ฯลฯ ๑๙.  สัมปยุตตปัจจัย

[๒๒๓๗] ๑. อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของณานปัจจัย เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของ

มัคคปัจจัย   เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของสัมปยุตตปัจจัย.

คือ  ขันธ์ ๑  ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ด้วย

อำนาจของสัมปยุตตปัจจัย ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

 

๒๐. วิปปยุตตปัจจัย

[๒๒๓๘] ๑. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย

มีอย่างเดียว  คือที่เป็น  ปุเรชาตะ  ได้แก่

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 758

จักขายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ฯลฯ กายายตนะ  เป็นปัจจัยแก่

กายวิญญาณ  ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย.

[๒๒๓๙] ๒.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย

มี ๓ อย่าง  คือที่เป็น  สหชาตะ  ปุเรชาตะ  และ  ปัจฉาชาตะ

ที่เป็น  สหชาตะ  ได้แก่

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม     เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏ-

ฐานรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย.

ในปฏิสนธิขณะ   ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม    เป็น

ปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม     ด้วยอำนาจของ

วิปปยุตตปัจจัย.

ขันธ์ทั้งหลาย  เป็นปัจจัยแก่หทยวัตถุ  ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย.

หทยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลาย   ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย.

ที่เป็น   ปุเรชาตะ  ได้แก่

หทยวัตถุ   เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม

ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย.

ที่เป็น ปัจฉาชาตะ  ได้แก่

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่

กายนี้ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ที่เกิดก่อน ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย.


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 759

[๒๒๔๐] ๓.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย

มี ๒ อย่าง  คือที่เป็น   สหาชาตะ   และ  ปัจฉาชาตะ

ที่เป็น  สหชาตะ  ได้แก่

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐาน-

รูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย.

ในปฏิสนธิขณะ   ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม    เป็น

ปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม     ด้วยอำนาจของ

วิปปยุตตปัจจัย.

ที่เป็น  ปัจฉาชาตะ  ได้แก่

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่

กายนี้ที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่เกิดก่อน  ด้วยอำนาจของวิปปยุตตปัจจัย.

พึงทำวาระทั้ง   ๕ ที่เหลือให้พิสดารอย่างนี้.

มี ๒ อย่าง   คือที่เป็น   สหชาตะ  และ  ปัจฉาชาตะ

 

๒๑.  อัตถิปัจจัย

[๒๒๔๑] ๑. สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิธรรม  ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย

มีอย่างเดียว  คือที่เป็น  ปุเรชาตะ   ได้แก่

พิจารณาเห็นซึ่งรูป   โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ โทมนัส   ย่อม

เกิดขึ้น.


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 760

เห็นรูปด้วยทิพยจักษุ  ฯลฯ

รูปายตนะ   เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ    ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

[๒๒๔๒] ๒. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย

คือ  มหาภูตรูป ๑ ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม   เป็นปัจจัยแก่มหา-

ภูตรูป ๒ ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย   มหาภูตรูป ๒ เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๑

ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

มหาภูตรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม    เป็นปัจจัยแก่จิตต-

สมุฏฐานรูป   และกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทารูปทั้งหลาย ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆ-

ธรรม   ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

โผฏฐัพพายตนะ  เป็นปัจจัยแก่จักขายตนะ ฯลฯ   แก่รสสายตนะ  ด้วย

อำนาจของอัตถิปัจจัย.

พาหิรรูป... อาหารสมุฏฐานรูป  อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ

มหาภูตรูป ๑ เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๒ ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย ฯลฯ.

มหาภูตรูปทั้งหลายที่เป็นอุตุสมุฏฐานรูป  เป็นปัจจัยแก่อุปาทารูปทั้ง

หลายที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม   ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย    มหาภูตรูป ๑   ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆ-

ธรรม  เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๒ ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย ฯลฯ มหาภูตรูป

๒ ฯลฯ.


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 761

[๒๒๔๓] ๓. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย  เหมือนกับนิสสยปัจจัยใน

ปฏิจจวาระ.

[๒๒๔๔] ๔. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม    เป็นปัจจัยและอนิทัส-

สนอัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย

มี ๒ อย่าง   คือที่เป็น  สหชาตะ  และ  ปุเรชาตะ

ที่เป็น   สหชาตะ  ได้แก่

มหาภูตรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม    เป็นปัจจัยแก่จิตต-

สมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  และกฏัตตารูปที่เป็นอุปาทา-

รูป   ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.   พึงให้พิสดาร   ตลอดถึงอสัญญสัตว์ทั้งหลาย.

ที่เป็น  ปุเรชาตะ   ได้แก่

พิจารณาเห็นจักษุ  ฯลฯ กายะ ฯลฯ เสียง ฯลฯ โผฏฐัพพะ  โดยความ

เป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ โทมนัส   ย่อมเกิดขึ้น.

จักขายตนะ   เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ  โผฏฐัพพายตนะ   เป็นปัจจัย

แก่กายวิญญาณ   ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

๔ วาระ ที่เหลือพึงให้พิสดาร เหมือนกับ สหชาตปัจจัย ในปฏิจจวาระ

ซึ่งไม่ทำให้แตกต่างกัน.

[๒๒๔๕] ๘.  อนิทัสสอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 762

มี ๔ อย่าง   คือที่เป็น    สหชาตะ  ปัจฉาชาตะ  อาหาระ  และ

อินทริยะ

ที่เป็น   สหชาตะ  ได้แก่

ขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตต-

สมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม     ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย

ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.

ในปฏิสนธิขณะ   อาโปธาตุ  เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป  กฏัตตารูป

ที่เป็นอุปาทารูปทั้งหลาย   ซึ่งเป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   และอาโปธาตุ  เป็น

ปัจจัยแก่อินทรีย์   และกวฬีการาหาร   ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

พาหิรรูป... อาหารสมุฏฐานรูป... อุตุสมุฏฐาน ฯลฯ

ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย   อาโปธาตุ   เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลาย

ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม.

ที่เป็น  ปุเรชาตะ   ได้แก่

หทยวัตถุ  ฯลฯ อิตถินทรีย์  ปุริสินทรีย์  ชีวิตินทรีย์  อาโปธาตุ ฯลฯ

กวฬีการาหาร  โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ โทมนัส   ย่อมเกิดขึ้น.

หทยวัตถุ  เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม

ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย

ที่เป็น   ปัจฉาชาตะ   ได้แก่

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เกิดภายหลัง   เป็นปัจจัย

แก่กายนี้ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เกิดก่อน ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 763

กวฬีการาหาร  เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เป็นอนิสสนอัปปฏิฆธรรม  ด้วย

อำนาจของอัตถิปัจจัย,   รูปชีวิตินทรีย์    เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็น

อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

พึงแจก ๖ วาระ (วาระที่ ๙-๑๔) ที่เหลืออย่างนี้พึงกระทำ สหชาตะ

ปัจฉาชาตะ  และ  อาหาระ  อินทริยะ

[๒๒๔๖] ๑๕.  สนิทัสสนสัปปฏิธรรม    และอนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   ด้วยอำนาจของ

อัตถิปัจจัย

มีอย่างเดียว   คือที่เป็น  ปุเรชาตะ   ได้แก่

รูปายตนะ   และหทยวัตถุ  เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

[๒๒๘๗] ๑๖. นิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม   เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม    ด้วยอำนาจของอัตถิ

ปัจจัย.

คือ  ขันธ์ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม     และมหาภูตรูปทั้งหลายเป็น

ปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของ

อัตถิปัจจัย.

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ พึงกระทำ  ตลอดถึงอสัญญาสัตว์ทั้งหลาย.

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 764

[๒๒๔๘] ๑๖. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมและอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนสัปฏิฆธรรม  ฯลฯ

[๒๒๔๙] ๑๗. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมและอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม    เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   ด้วยอำนาจของอัตถิ-

ปัจจัย

มี ๒ อย่าง  คือที่เป็น  สหชาตะ  และ  ปุเรชาตะ

ที่เป็น  สหชาตะ  ได้แก่

ขันธ์ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม     และมหาภูตรูปทั้งหลาย    เป็น

ปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม      พึงกระทำ

ตลอดถึงอสัญญสัตว์ทั้งหลาย.

ที่เป็น  ปุเรชาตะ  ได้แก่

จักขายตนะ  และหทยวัตถุ ฯลฯ  โผฏฐัพพายตนะ และหทยวัตถุ  เป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

พึงแจกวาระที่เหลือ   (วาระที่ ๑๘-๒๓)

[๒๒๕๐] ๒๔. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนสัปปฏิฆ-

ธรรม   เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอัตถิ-

ปัจจัย


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 765

มีอย่างเดียว  คือที่เป็น   ปุเรชาตะ  ได้แก่

รูปายตนะ  และจักขายตนะ  เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ด้วยอำนาจของ

อัตถิปัจจัย.

[๒๒๕๑] ๒๕. สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม   อนิทัสสนสัปปฏิฆ-

ธรรม  และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม   ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย

มี ๒ อย่าง   คือที่เป็น  สหชาตะ  และ  ปุเรชาตะ  ได้แก่

รูปายตนะ    และจักขายตนะ    และจักขุวิญญาณ    เป็นปัจจัยแก่ขันธ์

ทั้งหลายที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ  ด้วยอำนาจของอัตถิปัจจัย.

นัตถิปัจจัย   และ  วิคตปัจจัย   เหมือนกับ อนันตรปัจจัยอวิต-

ปัจจัย  เหมือนกับ อัตถิปัจจัย.

 

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

สุทธมูลกนัย

[๒๒๕๒]   ในเหตุปัจจัย    มี ๗ วาระ    ในอารัมมณปัจจัย    มี  ๓

วาระ   ในอธิปติปัจจัย   มี ๙ วาระ   ในอนันตรปัจจัย   มี ๑ วาระ   ให้สม-

นันตรปัจจัย  มี ๑ วาระ  ในสหชาตปัจจัย   มี ๒๑ วาระ   ในอัญญมัญญปัจจัย

มี ๖ วาระ  ในนิสสยปัจจัย   มี ๒๑ วาระ   ในอุปนิสสยปัจจัย   มี ๓ วาระ  ใน

ปุเรชาตปัจจัย   มี ๖ วาระ   ในปัจฉาชาตปัจจัย   มี ๗ วาระ   ในอาเสวนปัจจัย


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 766

มี ๑ วาระ  ในกัมมปัจจัย  มี ๗ วาระ  ในวิปากปัจจัย   มี ๗ วาระ   ในอาหาร-

ปัจจัย  มี ๗ วาระ  ในอินทริยปัจจัย   มี ๙ วาระ    ในฌานปัจจัย  มี ๗ วาระ

ในมัคคปัจจัย  มี ๗ วาระ  ในสัมปยุตตปัจจัย   มี ๑ วาระ   ในวิปปยุตตปัจจัย

มี  ๘ วาระ   ในอัตถิปัจจัย  มี ๒๕ วาระ   ในนัตถิปัจจัย   มี ๑ วาระ   ในวิคต-

ปัจจัย   มี ๑ วาระ  ในอวิคตปัจจัย   มี ๒๕ วาระ.

 

เหตุสภาคะ

[๒๒๕๓]   เพราะเหตุปัจจัย   ในอธิปติปัจจัย   มี ๗ วาระ...ในสห-

ชาตปัจจัย มี ๗ วาระ  ในอัญญมัญญปัจจัย  มี ๑ วาระ  ในนิสสยปัจจัย  มี ๗

วาระ  โนวิปากปัจจัย   มี ๗ วาระ     ในอินทริยปัจจัย   มี ๗ วาระ   ในมัคค-

ปัจจัย  มี ๗ วาระ   ในสัมปยุตตปัจจัย  มี ๑ วาระ   ในวิปปยุตตปัจจัย   มี ๗

วาระ  ในอัตถิปัจจัย มี ๗ วาระ   ในอวิคตปัจจัย  มี  ๗ วาระ.

 

เหตุฆฏนา

[๒๒๕๔]  เพราะปัจจัย ๕ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัย นิสสยปัจจัย

อัตถิปัจจัย   และอวิคตปัจจัย  มี ๗ วาระ.

เพราะปัจจัย ๖ คือ    เหตุปัจจัย   สหชาตปัจจัย    อัญญมัญญปัจจัย

นิสสยปัจจัย  อัตถิปัจจัย   และอวิคตปัจจัย   มี ๑ วาระ.

เพราะปัจจัย ๗ คือ   เหตุปัจจัย    สหชาตปัจจัย    อัญญมัญญปัจจัย

นิสสยปัจจัย    สัมปยุตตปัจจัย    อัตถิปัจจัย      และอวิคตปัจจัย   มี ๑ วาระ


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 767

เพราะปัจจัย  ๖ คือ  เหตุปัจจัย  สหชาตปัจจัย  นิสสยปัจจัย  วิปปยุตต-

ปัจจัย  อัตถิปัจจัย  และอวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ.

เพราะปัจจัย ๖  คือ   เหตุปัจจัย   สหชาตปัจจัย   นิสสยปัจจัย   วิปาก

ปัจจัย  อัตถิปัจจัย   และอวิคตปัจจัย     มี ๗ วาระ.

เพราะปัจจัย ๗ คือ    เหตุปัจจัย    สหชาตปัจจัย    อัญญมัญญปัจจัย

นิสสยปัจจัย   วิปากปัจจัย   อัตถิปัจจัย   และอวิคตปัจจัย   มี ๑ วาระ.

เพราะปัจจัย ๘ คือ เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัย อัญญมัญญปัจจัย นิสสย-

ปัจจัย   วิปากปัจจัย   สัมปยุตตปัจจัย   อัตถิปัจจัย   และอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.

เพราะปัจจัย ๗ คือ  เหตุปัจจัย   สหชาตปัจจัย   นิสสยปัจจัย   วิปาก-

ปัจจัย   วิปปยุตตปัจจัย   อัตถิปัจจัย   และอวิคตปัจจัย   มี ๗ วาระ.

เพราะปัจจัย ๘ คือ    เหตุปัจจัย   สหชาตปัจจัย    อัญญมัญญปัจจัย

นิสสยปัจจัย วิปากปัจจัย วิปปยุตตปัจจัย อัตถิปัจจัย และอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.

พึงนับคณนวาระทั้งหมดอย่างนี้

อนุโลมนัย  จบ

 

ปัจจนียนัย

การยกปัจจัยในปัจจนียะแห่งปัญหาวาระ

[๒๒๕๕] ๑.  สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัย ด้วยอำนาจ

ของอุปนิสสยปัจจัยเป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 768

[๒๒๕๖] ๒.  อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย.

๓.  อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย.

๔.  อนิทัสสนสัปปธรรมเป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจ

ของสหชาตปัจจัย,   เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย,   เป็น

ปัจจัย ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย.

๕. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาต-

ปัจจัย.

๖.  อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของสหชาต-

ปัจจัย.

๗.  อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิธรรม และอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาต-

ปัจจัย.

๘. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม,   อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม   และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย.


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 769

[๒๒๕๗] ๙.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย, เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจ

ของสหชาตปัจจัย,   เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย,   เป็น

ปัจจัย    ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย,    เป็นปัจจัย   ด้วยอำนาจของ

ปัจฉาชาตปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วย

อำนาจของอาหารปัจจัย  เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

๑๐.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม   ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย    เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจ

ของปัจฉาชาตปัจจัยเป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัยเป็นปัจจัย

ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัยเป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

๑๑.  อนิทัสสนอัปปฏิธรรมเป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย  เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจ

ของปัจฉาชาตปัจจัยเป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย, เป็นปัจจัย

ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย, เป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

๑๒. อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาต-

ปัจจัยเป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของปัจฉชาตปัจจัยเป็นปัจจัย ด้วย

อำนาจของกัมมปัจจัยเป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย,   เป็น

ปัจจัย  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

๑๓.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมเป็นปัจจัยแก่อนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาต-


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 770

ปัจจัย,   เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของปัจฉาชาตปัจจัย,   เป็นปัจจัย  ด้วย

อำนาจของกัมมปัจจัย,   เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัย, เป็น

ปัจจัย  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

๑๔. อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาต-

ปัจจัย,   เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของปัจฉาชาตปัจจัยเป็นปัจจัย ด้วย

อำนาจของกัมมปัจจัย   เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัยเป็น

ปัจจัย  ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

๑๕.  อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม,    อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม     และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม    ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย     เป็นปัจจัย   ด้วยอำนาจของ

ปัจฉาชาตปัจจัย,    เป็นปัจจัย  ด้วยอำนาจของกัมมปัจจัย,    เป็นปัจจัย

ด้วยอำนาจของอาหารปัจจัยเป็นปัจจัย ด้วยอำนาจของอินทริยปัจจัย.

[๒๒๕๘] ๑๖. สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิธรรม   ฯลฯ

อย่างเดียว   คือที่เป็น   ปุเรชาตะ

[๒๒๕๙] ๑๗. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมและอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ด้วยอำนาจของสหชาต-

ปัจจัย.


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 771

๑๘. อนิทัสสนสัปปฏิธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาต-

ปัจจัย.

๑๙. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม   ฯลฯ

มี ๒ อย่าง  คือที่เป็น   สหชาตะ  และ   ปุเรชาตะ

๒๐. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย.

๒๑. อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย.

๒๒.  อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม    และอนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และอนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย.

๒๓.  อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม    และอนิทัสสน-

อัปปฏิฆธรรม   เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม,   อนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาต-

ปัจจัย.

[๒๒๖๐] ๒๔.  สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม    และอนิทัสสน-

สัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  ฯลฯ

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 772

มีอย่างเดียว  คือที่เป็น ปุเรชาตะ.

[๒๒๖๑] ๒๕. สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม  อนิทัสสนสัปปฏิฆ-

ธรรม  และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม  เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนอัปปฏิฆ-

ธรรม  ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัย,   เป็นปัจจัย   ด้วยอำนาจของปุเร-

ชาตปัจจัย.

 

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

สุทธมูลกนัย

[๒๒๖๒]   ในนเหตุปัจจัย    มี  ๒๕ วาระ    ในนอารัมมณปัจจัย

มี ๒๒ วาระ  ในอธิปติปัจจัย  มี ๒๕ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๒๕ วาระ

ในนสมนันตรปัจจัย มี ๒๕ วาระ   ในนสหชาตปัจจัย  มี ๑๒  วาระ    ใน

นอัญญมัญญปัจจัย  มี  ๒๔ วาระ   ในนนิสสยปัจจัย   มี ๙ วาระ  ในนอุปนิส-

สยปัจจัย   มี  ๒๕  วาระ  ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๒๒ วาระ  ในนปัจฉาชาต-

ปัจจัย มี ๒๕ วาระ  ในนอาเสวนปัจจัย มี ๒๕ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๒๕

วาระ   ในนวิปากปัจจัย   มี ๒๔ วาระ  ในนอาหารปัจจัย   มี ๒๕ วาระ   ในน

อินทริยปัจจัย  มี ๒๓  วาระ   ในนฌานปัจจัย  มี ๒๕ วาระ  ในนมัคคปัจจัย

มี ๒๕ วาระ    ในนสัมปยุตตปัจจัย    มี ๒๔ วาระ  ในนวิปปยุตตปัจจัย  มี ๒๒


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 773

วาระ  ในโนอัตถิปัจจัย   มี ๙ วาระ   ในโนนัตถิปัจจัย   มี ๒๕ วาระ    ในโน-

วิคตปัจจัย   มี ๒๕ วาระ   ในโนวิคตปัจจัย   มี ๙ วาระ.

 

ทุมูลกนัย

[๒๒๖๓]  เพราะนเหตุปัจจัย      ในนอารัมมณปัจจัย    มี ๒๒ วาระ

มีอธิบายเหมือนข้อความตามบาลีตอนต้น ...ในโนอวิคตปัจจัย  มี ๙ วาระ.

 

ติมูลนัย

[๒๒๖๘]  เพราะนเหตุปัจจัย นอารัมมณปัจจัย มี ๒๒ วาระ

๒๒ วาระ...  ในนอนันตรปัจจัย  มี ๒๒ วาระ   ในนสมนันตรปัจจัย  มี ๒๒

วาระ ในนสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย  มี ๒๒ วาระ  ในน

นิสสยปัจจัย   มี ๙  วาระ    ในนอุปิสสยปัจจัย    มี ๒๑ วาระ   ในนปุเรชาต-

ปัจจัย  มี ๒๒ วาระ  ในนปัจฉาชาตปัจจัย  มี ๒๒ วาระ ฯลฯ ในนสัมปยุตต-

ปัจจัย  มี ๒๒ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย  มี ๒๒ วาระ   ในโนอัตถิปัจจัย  มี ๙

วาระ ในโนนัตถิปัจจัย  มี ๒๒ วาระ ในโนวิคตปัจจัย  มี ๒๒ วาระ ในโนอวิคต-

ปัจจัย   มี ๙ วาระ.

พึงนับอย่างนี้.

ปัจจนียนัย  จบ


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 774

อนุโลมปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ

[๒๒๖๕]   เพราะเหตุปัจจัย   ในนอารัมมณปัจจัย  มี ๗ วาระ ...ในน

อธิปติปัจจัย  มี ๗ วาระ   ในนอนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ  โนนสมนันตรปัจจัย

มี ๗  วาระ  โนนอัญญมัญญปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ

ในนปุเรชาตปัจจัย   มี ๗ วาระ   ในนปัจฉาชาตปัจจัย   มี ๗ วาระ    ในปัจจัย

ทั้งปวง   มี ๗ วาระ   ในนสัมปยุตตปัจจัย    มี ๗ วาระ   ในนวิปปยุตตปัจจัย

มี ๑ วาระ   ในโนนัตถิปัจจัย   มี  ๗ วาระ  ในโนวิคตปัจจัย  มี ๗ วาระ.

 

เหตุฆฏนา

[๒๒๖๖]  เพราะปัจจัย ๕ คือ  เหตุปัจจัย  สหชาตปัจจัย นิสสย-

ปัจจัย  อัตถิปัจจัย  อวิคตปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย  มี ๗ วาระ ฯลฯ  ใน

นอนันตรปัจจัย มี ๗ วาวะ  ในนสมนันตรปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอัญญมัญญ-

ปัจจัย   มี ๗ วาระ ฯลฯ ในนสัมปยุตตปัจจัย  มี ๗ วาระ   ในนวิปปยุตตปัจจัย

มี ๑ วาระ    นโนนัตถิปัจจัย  มี ๗ วาระ   ในโนวิคตปัจจัย  มี  ๗ วาระ.

[๒๒๖๗]  เพราะปัจจัย ๖ คือ  เหตุปัจจัย สหชาตปัจจัย อัญญ-

มัญญปัจจัย  นิสสยปัจจัย  อัตถิปัจจัย  อวิคตปัจจัย   ในนอารัมมณปัจจัย

มี ๑ วาระ...   ในปัจจัยทั้งปวง   มี ๑ วาระ   ในโนวิคตปัจจัย   มี ๑ วาระ.

พึงนับอย่างนี้.

อนุโลมปัจจนียนัย  จบ


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 775

ปัจจนียานุโลมนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม

[๒๒๖๘]  เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย  มี ๓ วาระ...ใน

อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัย  มี ๑ วาระ ในสมนันตรปัจจัย  มี ๑

วาระ ในสหชาตปัจจัย  มี ๒๑ วาระ  ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ  ในนิสสย-

ปัจจัย  มี ๒๑ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย  มี ๖ วาระ

ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๗ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๗ วาระ ในกัมมปัจจัย ๗ มี

วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๗ วาระ  ในอาหารปัจจัย  มี ๗ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี

๙ วาระ  ในฌานปัจจัย   มี ๗ วาระ  ในมัคคปัจจัย   มี ๗ วาระ   ในสัมปยุตต

ปัจจัย   มี ๑ วาระ    ในวิปปยุตตปัจจัย   มี ๘ วาระ    ในอัตถิปัจจัย    มี ๒

วาระ  ในนัตถิปัจจัย   มี ๑ วาระ   โนวิคตปัจจัย   มี ๑ วาระ   ในอวิคตปัจจัย

มี  ๒๕  วาระ.

พึงนับอย่างนี้.

ปัจจนียานุโลม  จบ

ปัญหาวาระ  จบ

สนิทัสสนสัปปฏิฆติกะ  ที่ ๒๒ จบ

อนุโลมติกปัฏฐาน  จบ

 

 

 


พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๓ - หน้าที่ 776

อรรถกถาสนิทัสสนติกะ

แม้ใน  สนิทัสสนติกะ    ผู้ศึกษาพึงถือเอาเนื้อความด้วยอำนาจแห่ง

บาลีที่เหมือนกัน     ก็ในติกะนี้ผู้ศึกษาพึงย่อวาระทั้งหลายที่มาแล้วในพระบาลี

เทียบเคียงในปัจจัยทั้งหลายที่เทียบเคียงกัน    โดยนัยที่กล่าวไว้แล้ว   พึงทราบวิธี

นับแล.

วรรณนาแห่งติกปักฐานในธัมมานุโลม  จบ

 


หน้าที่ 701-750